side set

* * *

1. (= bok; skraj; aspekt) side; strona „ma” ekon. credit side; strona „winien” ekon. debit side; z jednej strony..., z drugiej strony... on (the) one hand..., on the other hand...; przejść na drugą stronę ulicy cross the street; pod drugiej stronie ulicy across the street; po prawej/lewej stronie on the right/left (hand side); racja jest po twojej stronie you're right; mieć kogoś po swojej stronie have sb on one's side; być po czyjejś stronie be on sb's side, side with sb; stanąć po czyjejś stronie take sides with sb; przejść na czyjąś stronę come over to sb's side, take one's stand at sb's side; przejść na stronę wroga defect to the enemy; przeciągnąć kogoś na swoją stonę gain sb over; walczyć po czyjejś stronie fight on the side of sb, fight side by side with sb; z mojej strony on l. for my part; to ładnie z twojej strony it is kind of you; druga strona medalu the other side of the coin; pomoc finansowa ze strony rodziców financial help on the part of one's parents; krewny ze strony matki a relative from one's mother's side; poszli każdy w swoją stronę everybody went his/her own way; włożyć sweter na lewą stronę put on the sweater inside out; po lewej stronie znajduje się pomnik... on our left we l. you can see the monument of...; patrzył w moją stronę he was looking my way; rozważyć coś ze wszystkich stron consider sth in all its aspects; pokazać się z najlepszej strony put one's best leg forward; nie należy oczekiwać pomocy z tej strony there's no help to be looked for in that quarter; cztery strony świata the four cardinal points; rozglądać się na wszystkie strony look around; rozjechać się w różne strony set off in different directions; pójść na stronę go to the restroom l. toilet; z której strony wieje wiatr? which way is the wind from?; wziąć kogoś na stronę take sb aside; strona równania mat. member l. side of an equation.

2. (np. książki) page; strona domowa l. główna komp. home page; strona internetowa web page; strona tytułowa title page.

3. ( cecha) aspect, angle, bearing; jasne i ciemne strony życia the rough and the smooth; znać czyjeś dobre l. złe strony know the length of sb's foot; tłumaczenie nie jest moją mocną stroną translation is not one of my strong points; ta praca ma też swoje dobre/złe strony there are also good/bad aspects of this job; znać kogoś z dobrej strony know the good side of sb.

4. (okolica, kraj) parts; neighborhood; Br. neighbourhood; nie znam tych stron I don't know these parts; z jakich stron pani pochodzi where(abouts) do you come from?; to są moje rodzinne strony this is my homeland, that's where I come from; tęsknię do stron ojczystych I miss my homeland.

5. (= uczestnik sporu) party; walczące strony the warring parties; te propozycje nie mogą być zaakceptowane przez stronę polską these proposals cannot be accepted by the Polish delegation.

6. prawn. party; być stroną w czymś be a party to sth; nakłonić strony do ugody persuade the parties to reach an amicable agreement; pełnomocnik strony a party's attorney(-in-fact); wysokie układające się strony the high contracting parties.

7. gram. voice; strona bierna passice voice, the passive; strona czynna active voice, the active; strona zwrotna the reflexive, middle voice.

- ruch ciał w przestrzeni the movement of bodies in space

- ruch ziemi wokół słońca the Earth’s movement around the Sun

- ledwie zauważalny ruch powietrza barely noticeable movement of the air

- być w ruchu to be in motion

- wprawić coś w ruch to set sth in motion [wahadło, koło]

- zgodnie z ruchem/przeciwnie do ruchchu wskazówek zegara clockwise/anticlockwise

- wdzięczne/ociężałe ruchy graceful/heavy movements

- wykonać a. zrobić ruch ręką/głową to make a gesture with one’s hand/head

- nie rób żadnych gwałtownych ruchów don’t make any sudden moves

- wskazać coś ruchem ręki to point at sth with one’s hand

- pochwycić coś zręcznym ruchem to catch sth with a graceful movement of one’s hand

- czytać z ruchu warg to lip-read

- krępować ruchy [ubranie] to restrict movement

- zapewniać komuś swobodę ruchów to give sb freedom of movement także przen.

- stać/siedzieć/leżeć bez ruchu to be standing/sitting/lying motionless

- jego ruchy wyrażały zdenerwowanie you could tell by his movements that he was nervous

- śledził każdy jego ruch he watched his every move

- jeden ruch i nie żyjesz! one move and you’re dead!

- ruch na świeżym powietrzu outdoor exercise

- zażywać dużo ruchu to take a lot of exercise

- pies potrzebuje trochę ruchu the dog needs some exercise

- przedświąteczny ruch the pre-Christmas rush

- w kuchni panował gorączkowy ruch there was a flurry of activity in the kitchen

- na sali panował nieopisany ruch the room was full of commotion

- być w ciągłym ruchu to be always on the go

- mamy ruch w interesie business is brisk

- ruch uliczny the road traffic

- ruch pieszy/kołowy pedestrian/motor traffic

- ruch autobusowy/kolejowy bus/rail traffic

- ruch osobowy/towarowy/tranzytowy passenger/freight/transit traffic

- ruch jednokierunkowy/dwukierunkowy one-way/two-way traffic

- ruch prawostronny/lewostronny driving on the right/left(-hand) side of the road

- przepisy ruchu drogowego traffic regulations

- droga szybkiego ruchu a throughway

- pas ruchu a lane

- kontroler ruchu lotniczego an air-traffic controller

- kierować ruchem to direct traffic

- włączyć się do ruchu to merge with traffic

- na ulicach panował wzmożony ruch the traffic was heavier than usual

- ruchy wojsk the movement of troops

- ruchy migracyjne the migratory movement

- ruch ludowy/niepodległościowy a peasant/an independence movement

- ruch artystyczny/kulturalny an artistic/a cultural movement

- ruch na rzecz czegoś a movement in support of sth

- ruch oporu the resistance movement

- zrobić ruch pionem to move one’s pawn

- teraz twój ruch it’s your move

- zrobić coś w trzech/sześciu ruchach to do sth in three/six moves

- dobry/zły ruch a good/bad move

- śledzić czyjeś ruchy to follow sb’s moves

- wykonać ruch to make a move

- jaki będzie ich następny ruch? what’s going to be their next move?

- jeden fałszywy ruch i po tobie one false move and you’re dead

- teraz ruch należy do nich the ball is in their court przen.

- ruchy stóp procentowych/cen the fluctuations in interest rates/prices

- ruch kadrowy w firmie staff turnover

- □ ruch harmoniczny Fiz. harmonic motion

- ruch jednostajnie przyspieszony/opóźniony Fiz. uniformly accelerated/retarded motion

- ruch jednostajny Fiz. uniform motion

- ruch nastyczny Bot. nastic movement

- ruch obrotowy rotary motion

- ruch prostoliniowy/krzywoliniowy Fiz. linear/curvilinear motion

- ruch robaczkowy Fizj. peristalsis

- ruchy artykulacyjne Fonet. articulatory movements

- ruchy Browna Fiz. Brownian movement

- ruchy górotwórcze Geol. orogenic movements

■ pójść w ruch [kamery, aparaty fotograficzne] to be switched on

- pięści poszły w ruch fists were flying

- w ruch poszły noże knives were drawn

- puścić coś w ruch to set sth in motion

* * *

* * *

1. (= zmiana położenia) movement, motion; ruch jałowy techn. dead movement; ruch jednostajny fiz. uniform motion; ruch jednostajnie opóźniony fiz. uniformly retarded motion; ruch jednostajnie przyspieszony fiz. uniformly accelerated motion; ruch krzywoliniowy fiz. curvilinear motion; ruch obrotowy fiz. rotary motion, rotation; ruch prostoliniowy fiz. (recti)linear motion; ruch wahadłowy fiz. swinging motion; ruchy górotwórcze geol. earth l. orogenic movements; ruchy robaczkowe anat. peristalsis; być w ruchu be on the run; puścić l. wprawić coś w ruch set sth in motion; stać bez ruchu stand still.

2. (= poruszanie się, gest) movement, motion, move; mieć swobodę ruchów t. przen. have a free hand, have leeway; zrobić pierwszy ruch make the first move.

3. (= ćwiczenia fizyczne) exercise; zażywać ruchu take exercise.

4. (= wzmożona aktywność, krzątanina) commotion, bustle; ruch w interesie pot. hecticness; być w ciągłym ruchu live l. lead an active life.

5. (= poruszanie się pieszych i pojazdów) traffic; ruch drogowy road l. vehicular traffic; ruch prawostronny/lewostronny mot. right-/left-side traffic; ruch tranzytowy transit traffic; regulować ruch control the traffic; pas ruchu lane.

6. polit., sztuka movement; ruch polityczny political movement; ruch oporu Resistance.

7. (= posunięcie w grze planszowej) move.

8. wojsk. maneuver, Br. manoeuvre; movement.

* * *

Gen.pl. dróg

1. (= trakt) road; główna droga main road; boczna droga side road, by-road; droga publiczna public road; droga dojazdowa access road; skrzyżowanie dróg intersection, junction, crossroads; szeroka/wąska droga broad/narrow road; wyboista/równa droga bumpy/smooth road; gęsta sieć dróg extensive road network; zły stan dróg bad condition of the roads; droga bita macadam, macadamized road; droga gruntowa dirt road; swoją drogą nie masz racji while we are at it, you're wrong; to swoją drogą that's a different story; być na rozstajnych drogach be at crossroads; rozbój na prostej drodze barefaced robbery; wszystkie drogi prowadzą do Rzymu all roads lead to Rome.

2. (= szlak) route, way, track; przewozić towary drogą morską/powietrzną/lądową transport goods by sea/air/land; droga żelazna przest. railroad; droga startowa lotn. runway; droga hamowania braking distance, stopping distance; droga strategiczna strategic route; drogi oddechowe anat. respiratory tract; drogi żółciowe anat. bile ducts; drogi łzowe anat. lacrimal ducts, lachrymal ducts; Droga Mleczna astron. Milky Way; przekazywać wiadomości drogą radiową transmit messages by radio; zgodzę się na to w drodze wyjątku I'll agree to that by way of exception; in that case I'll make an exception; być na drodze do sławy be on the road to fame; moje plany wakacyjne są na dobrej drodze my vacation l. holiday plans are on the right track; pójść niewłaściwą drogą go the wrong way, take the wrong path; kpisz, czy o drogę pytasz? pot. and I'm supposed to believe you don't know a thing about it?; nie tędy droga that's not the way to do it.

3. (= trasa) way; zmyliłem drogę I lost my way; nadłożyć drogi take a roundabout way; czy może pani wskazać mi drogę do muzeum? can you show me the way to the museum?, which way to the museum, please?; dlaczego zawróciłeś z raz obranej drogi? why have turned back from the path you took?; tędy wiodła jedyna droga ucieczki that was the only escape (route); dalsza droga prowadzi przez Francję i Hiszpanię do Portugalii then you have to travel through France and Spain to Portugal; droga wolna kol. the coast is clear; (rób, jak chcesz -) wolna droga! do as you please; suit yourself; it's a free country; klasztor był o jakieś dwie godziny drogi stąd the monastery was some two hours away; pięć minut drogi stąd piechotą five minutes' walk from here; pięć minut drogi stąd samochodem five minutes' drive from here; to jest kawał drogi stąd that's a long way from here; odciąć komuś drogę odwrotu t. przen. cut off sb's escape route; torować sobie drogę do sukcesu pave one's way to success; stawać komuś na drodze stand in sb's way l. path; schodzić komuś z drogi get out of sb's way; zatrzymać się w pół drogi stop half way there; zamknąć komuś drogę do kariery block l. stand in the way of sb's career, close the door on sb's career.

4. (= podróż) journey, travel, voyage; droga powrotna return journey; ruszyć w drogę depart, set off l. out; pot. hit the road; być gotowym do drogi be ready to set off l. out; odpoczywać po długiej drodze rest after a long journey; jestem w drodze od trzech dni I have been on the road for three days; odbyć drogę pieszo travel on foot; Droga Krzyżowa rz.-kat. the Way of the Cross, the Stations of the Cross; droga krzyżowa przen. bearing one's cross; dziecko jest w drodze child is on the way; po drodze wstąp do nich drop in on them on your way; w drodze do domu on the way home; krzyżyk na drogę good riddance (to bad rubbish); it's your funeral; it's no skin off my nose l. back; szerokiej drogi! have a safe journey l. trip!; w drogę! let's go!, move!; z drogi! get out of my way!; komu w drogę, temu czas I, we, etc. must be off; it's high time I, we, etc. went; we should be going soon l. getting along now; it's about time I, we, etc. left l. hit the road l. trail.

5. (= metoda działania) way; nie sądzę, żeby to była właściwa droga do pozyskania przychylności dziekana I don't think this is the right way to get the dean's support; osiagnął te wyniki drogą żmudnych badań he obtained these results after painstaking research; przekazać coś drogą służbową communicate sth through official channels; rozstrzygnąć spór na drodze prawnej settle a matter by legal action; rozstrzygnąć spór na drodze sądowej settle a matter in court; dochodzić swoich praw na drodze sądowej seek justice in court; kroczyć swoją własną drogą take one's own road; chodzić własnymi drogami follow one's own path; ona nie może znaleźć drogi do swojej córki she can't get through to her own daughter; sprowadzać kogoś na złą drogę lead sb astray.

6. fiz. path.

Gen. - giej dear, love, honey; ależ moja droga, nie masz racji but my dear, you're quite wrong l. mistaken; zrobię wszystko dla mojej najdroższej I'll do anything for my love.

* * *

Gen.pl. nóg

1. (= kończyna dolna) leg; do nogi! here!, come!; w nogi! run!; do nogi broń! ground arms!; kula u nogi ball and chain, albatross; do góry nogami upside down; na jednej nodze (= szybko) on the double; co sił w nogach as fast as one's legs can carry one; ktoś kuty na cztery nogi a sly old fox; brać nogi za pas take to one's heels; bronić się przed czymś rękami i nogami fight sth tooth and nail; być (od rana) na nogach to be one one's feet (all day); być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; dać nogę pot. make tracks; iść noga za nogą walk at a snail's pace; lecieć l. padać z nóg be on one's last legs; mieć iksowate nogi be bowlegged; nakryć się nogami pot. (= przewrócić się) take a tumble, fall head over heels; poczuć grunt pod nogami feel on solid ground; tracić grunt pod nogami be out of one's depth; podstawić komuś nogę trip sb up; postawić kogoś na nogi get l. put sb on his l. her feet; powłóczyć nogami shuffle one's feet; przewrócić coś do góry nogami (= rozrzucić bezładnie) turn sth upside down; rzucać komuś kłody pod nogi put a spoke in sb's wheel; stanąć na nogi l. nogach (= dorobić się) stand on one's feet (again); (= wyzdrowieć) get back on one's feet; ściąć kogoś z nóg knock sb off his l. her feet; traktować kogoś per noga żart. not give sb an ounce of respect; wstać lewą nogą get up on the wrong side of the bed; wyciągać nogi pick up one's pace; wyciągnąć nogi (= umrzeć) kick the bucket; wybić co do nogi kill every last one; choroba ścięła go z nóg he was off his feet with an illness; moja noga tu więcej nie postanie I'll never set foot here again; noga mu się powinęła (= przewrócił się) he tripped over himself; (= popełnił błąd) he slipped up; nie czuję nóg my legs are failing me.

2. (= stopa) foot.

3. ( część sprzętu) foot; w nogach łóżka at the foot of the bed.

4. pot. (= niedołęga) twerp, goof; noga z chemii sb hopeless at chemistry.

* * *

1. (= przekonanie) certainty, certitude, confidence; z całą pewnością undoubtedly; nabrałem pewności, że... I'm now absolutely sure that...; nie mam pewności co do godziny odjazdu pociągu I'm not sure about the time of the train's departure; dla pewności to be on the safe side, just in case; z pewnością go spotkamy we're sure to meet him; pewność siebie self-confidence; nabrać pewności siebie gain self-confidence; natchnąć kogoś pewnością siebie breathe confidence into sb, instil confidence in sb; stracić pewność siebie (np. w trudnej sytuacji) lose one's self-confidence; odebrać komuś pewność siebie deflate sb, set sb back on their heels; zachwiać czyjąś pewność siebie shake sb's self-confidence; z pewnością for certain.

2. (= zdecydowanie) sureness, firmness, steadiness; pewność ręki sure l. steady hand, sureness of touch.

3. (= prawdziwość) reliability.

* * *

* * *

Acc. siebie l. się Gen. siebie Dat. i Loc. sobie Ins. sobą

1. (identyczność, t. siebie samego) oneself; iść przed siebie walk straight on l. ahead; spojrzeć za siebie look back; spojrzenie za siebie backward glance; pozostawić l. zostawić coś za sobą leave sth behind; czuj się jak u siebie (w domu) make yourself at home; u siebie sport ( o meczu) home; chodzą ze sobą od trzech miesięcy they've been seeing each other for the past three months; chodzić ze sobą date; (zwł. w okresie narzeczeństwa) court; zabierać kogoś/coś ze sobą take sb/sth with sb l. along; zabrała ze sobą wszystko, co tylko można sobie wyobrazić she took along everything but the kitchen sink; coś nie ma przed sobą przyszłości there's no future in l. for sth; masz przed sobą wspaniałą przyszłość you've got a great future ahead of you; chcę mieć to za sobą I want to get it over; mieć najgorsze za sobą be over the hump; mieć za sobą najtrudniejszą część czegoś break the back of sth; mieć najlepsze lata za sobą be past one's prime, be over the hill; mieć za sobą daleką drogę (bardzo się zmienić, dojrzeć itp.) t. dosł. have come a long way; nieść l. pociągać za sobą involve, imply, entail; porwać za sobą (zwł. tłum) carry; spalić za sobą mosty burn one's bridges l. boats (behind one); zamknij za sobą drzwi shut l. close the door behind l. after you; dochodzić do siebie po czymś recover from sth; brać coś do siebie ( uwagi) take sth personally; przyciągnąć kolana do siebie draw up one's knees; przytulić kogoś do siebie hug sb; zapraszać kogoś do siebie ask sb round, ask sb to come to one's place; zrazić l. zniechęcać kogoś do siebie antagonize sb, disaffect sb; wyjść z siebie blow l. pop one's cork, be beside o.s.; wykrztuś l. wyrzuć l. wyduś to z siebie! (= powiedz to) spit it out!; wylewać z siebie żale pour out one's sorrows; wypruwać z siebie żyły sweat blood, sweat one's guts out; zadowolony z siebie self-complacent, self-satisfied; zrobić z siebie durnia make an idiot l. ass of o.s.; zrobić z siebie pośmiewisko make o.s. a laughing stock; być z siebie dumnym be proud of o.s.; robić z siebie głupka play the fool; robić z siebie widowisko make an exhibition l. a spectacle of o.s.; samemu z siebie ( zrobić coś) by o.s.; samo z siebie by itself, per se; zostawiać coś po sobie leave sth as one's legacy; cel sam w sobie an end in itself; łączyć w sobie (zwł. cechy) combine; mieć w sobie to coś (trudną do zdefiniowania cechę, która dodaje atrakcyjności) have this something; mieścić w sobie contain, hold; ona ma w sobie trochę snobizmu she's somewhat of a snob; przemóc w sobie dumę swallow one's pride; rzecz sama w sobie thing-in-itself, noumenon; sprzeczność sama w sobie a contradiction in terms; zamknięty w sobie indrawn, introvert, withdrawn; zebrać się w sobie pull o.s. together, get a grip on o.s.; mieć coś przy sobie have sth on l. about sb; nie mam przy sobie pieniędzy I have no money on me; ręce przy sobie! (keep your) hands off!; sam sobie jesteś winien it is your own fault, you only have yourself to blame; sami sobie pieczemy chleb we bake our own bread; wmówić sobie, że... kid o.s. (into believing) that...

2. (wzajemność, t. siebie wzajemnie) each other, one another; dzielić (pomiędzy siebie) (koszt, dochód) split; wyjaśnić sobie wszystko get l. put l. set things straight; wyjaśnijmy sobie jedną rzecz let's have l. get one thing clear; mówić sobie po imieniu be on first name terms with each other; przypadli sobie do gustu they took (a) fancy l. liking to each other; dalej od siebie farther away from each other l. one another; bliżej siebie closer to each other l. one another.

* * *

* * *

uchylić pf.

1. (= nieznacznie otworzyć) open slightly, set ajar; uchylić okno/drzwi open the window/door a crack.

2. (= nieznacznie odsłonić) draw (a little) aside; uchylić firankę pull the curtain a little to one side; uchylać kapelusza raise one's hat; uchylić rąbka tajemnicy lift the veil of secrecy.

3. prawn. (= unieważniać) (przepis, ustawę) repeal; ( decyzję) reverse; ( wyrok) quash; ( sankcje) lift.

uchylić się pf.

1. (= otwierać się nieznacznie) (o oknie, drzwiach) open slightly.

2. (= odchylać się, unikając czegoś) dodge; (= przykucnąć) duck.

3. (= wymigiwać się) evade ( od czegoś sth).

- połóż to! put it down!

- połóż to na miejsce! put it back!

- położyć coś na półce/biurku to put a. place sth on a shelf/desk

- położyć dłonie na klawiszach to rest one’s hands on the keyboard

- położył mi rękę na czole he laid his hand on my forehead

- położyć rękę na sercu/palec na ustach to put one’s hand on one’s heart/one’s finger to one’s lips

- położyć gazetę obok książki to put a newspaper next to a book ⇒ kłaść

- połóżmy go na plecach/na boku let’s lay him on his back/side

- siłą położyli go na podłodze i związali mu ręce they forced him to the floor and tied his hands

- grad położył całe zboże the hail beat down a. flattened all the corn

- huragan położył pokotem wiele drzew the hurricane blew down a. felled many trees

- położyć kogoś na obie łopatki Sport to pin sb down; przen. to knock sb into a cocked hat pot.

- położyć uszy po sobie [pies] to flatten its ears; przen. to come to heel przen. ⇒ kłaść

- położymy ich w pokoju Adama/na kanapie we’ll put them in Adam’s room/on the sofa

- położył lwa trzema strzałami he brought the lion down with three shots

- położyć kogoś trupem a. na miejscu to kill sb on the spot

- położyć rury/instalację gazową/wodociągową to lay pipes/gas mains/water mains

- położyć tory kolejowe to lay railway tracks

- położyć fundamenty czegoś a. pod coś to lay the foundations for sth

- położyć podwaliny/kamień węgielny czegoś a. pod coś przen. to lay the foundations/cornerstone of sth przen. ⇒ kłaść

- położyć glazurę/terakotę w kuchni to tile a kitchen, to lay tiles in a kitchen

- położyć tynki to plaster walls

- położyć puder na twarzy to powder one’s/sb’s face ⇒ kłaść

- położyć się na brzuchu/na boku to lie down on one’s stomach/side

- położyć się na plecach a. na wznak to lie down on one’s back

- położyć się na słońcu/w cieniu to lie down in the sun/in the shade

- położyć się na kocu/na kanapie to lie down on a blanket/on a sofa ⇒ kłaść się

- położyłem się dopiero nad ranem I stayed up till the early hours of the morning

- położyć się i już nie wstać (umrzeć) to lie down and die ⇒ kłaść się

■ położyć akcent a. nacisk na coś to lay a. put stress on sth, to place a. put the emphasis on sth

- połyć karty na stół to lay a. put one’s cards on the table

- położyć koniec a. kres a. tamę czemuś to put a stop a. an end to sth

- położyć na czymś rękę a. łapępot. to get a. lay one’s hands on sth

- położyć pieczęć na czymś to put a. set the seal on sth

- położyć podpis na czymś to put one’s signature to sth

- położyć zasługi w dziedzinie ochrony środowiska to render services in the field of environmental protection

- droga asfaltowa/tłuczniowa a tarmac/macadam road

- polna droga a cart a. field track, a bypath

- boczna droga a byway, a side road

- główna droga (w mieście, między miastami) a main road; (przelotowa, krajowa) a trunk road GB, a highway US

- droga wyłącznie dla rowerów a cycle track

- droga z pierwszeństwem przejazdu/podporządkowana a road with/without right of way

- droga gruntowa a dirt road, a track

- skrzyżowanie dróg a crossroads

- droga publiczna/prywatna/dojazdowa a highway/private road/access a. service road

- droga bez przejazdu a blind alley, a cul-de-sac

- droga szybkiego ruchu a. ekspresowa a dual carriageway a. clearway GB, a freeway US

- znak „roboty na drodze” a ‘Roadworks’ sign

- droga wiedzie a. prowadzi a. biegnie ku rzece the road leads to the river

- droga skręca w lewo the road turns left

- droga rozwidla się the road forks

- proszę jechać dalej tą drogą i skręcić w lewo przy zrujnowanej stodole go straight ahead and turn left at the derelict barn

- droga karawanowa a caravan route

- podróżować drogą morską/lotniczą/kolejową to travel by sea/by air/by rail

- podróżować drogą lądową to travel overland

- transportować coś drogą powietrzną to transport sth by air

- odkryć nową drogę morską to discover a new sea route

- iść/jechać okrężną drogą to take a circuitous a. roundabout route

- nałożyć a. nadrobić drogi to go the long way round

- po drodze (na trasie) [odwiedzić, zrobić zakupy, spotkać] on the a. one’s way, along the way; przen. (przy okazji) [nauczyć się, poznać] along the way

- po a. w drodze do Dublina on the way a. en route to Dublin

- na pocztę jest mi nie po drodze the post office is out of my way

- nam było z nim nie po drodze przen. we went our separate ways

- pytać kogoś o drogę na dworzec to ask sb the way to the railway station

- znać drogę/nie znać drogi (do domu) to know/not know the way home

- wskazać komuś drogę to tell a. show sb the way

- pomylić drogę to go the wrong way

- zgubić drogę to lose one’s a. the way

- odnaleźć drogę do domu to find one’s a. the way home

- planować drogę ucieczki to plan one’s escape route

- droga ewakuacyjna an evacuation route

- droga wspinaczkowa Sport a climbing route

- kawał a. szmat a. świat drogi pot. a heck of a long way

- dzień/kilka godzin drogi od miasta (piechotą) a day’s/several hours’ march away from town; (samochodem) a day’s/several hours’ drive away from town

- być w drodze (w podróży) to be on one’s a. the way; [ustawa, premiera] to be in the pipeline przen.

- dziecko jest w drodze przen. the baby’s on its way

- jedzenie na drogę provisions

- ruszać w drogę to set off a. out (on a journey)

- być gotowym do drogi to be ready to set off a. out

- w drodze powrotnej on the way back

- droga tam i z powrotem zajęła nam godzinę the round trip took us an hour

- w drogę! (wyruszając) time to go!; (kontynuując) on we go!

- szerokiej drogi have a safe journey a. trip!

- zastawić/zablokować drogę to block the way a. road, to bar the way

- ustąpić komuś drogi to give way to sb

- zejść komuś z drogi to get out of sb’s way

- odciąć komuś drogę to cut sb off

- z drogi! get out of the way!, clear the way!, make way!

- droga wolna! (w ruchu publicznym) the road is clear!; (brak niebezpieczeństw) the coast is clear!; (rób jak chcesz) suit yourself!

- droga do (osiągnięcia) celu/zdobycia popularności the means of achieving one’s aims/of gaining popularity

- pokątne drogi zdobywania informacji/zarabiania pieniędzy devious ways a. means of obtaining information/earning money

- najlepsza droga rozwiązania konfliktu the best way to settle a conflict

- mieć przed sobą tylko jedną drogę to have no alternative

- mieć przed sobą dwie drogi to have two possibilities a. choices

- drogą dyplomatyczną/służbową through (the) diplomatic/official channels

- droga prawna a. sądowa Prawo legal action

- odstąpić od drogi prawnej to settle a case a. dispute out of court

- wstąpić na drogę prawną to take legal action

- rozstrzygać sprawę drogą polubowną Prawo to settle a case out of court

- w drodze przetargu/losowania by tender/drawing lots

- w drodze wyjątku as an exception, exceptionally

- choroby przenoszone drogą płciową sexually transmitted diseases

- drogą radiową over the radio

- na drodze do gospodarki rynkowej on the road to a/the market economy

- pomóc komuś w drodze do sławy/sukcesu to help sb on the road to fame/success

- ich drogi się rozeszły they have drifted apart

- drogi oddechowe airway

- □ droga bita Techn. a surfaced a. paved road

- droga hamowania Aut. stopping a. braking distance

- droga (do) kołowania Lotn. taxiway

- Droga Krzyżowa

- Droga Mleczna Astron. the Milky Way

- droga startowa Lotn. runway

- droga żelazna przest. railway, railroad US

■ ostatnia droga funeral rites pl a. obsequies pl

- być w drodze przen. to be on the way

- swoją drogą any way, while we’re about it

- tylko kaszlesz, ale swoją drogą mógłbyś pójść do lekarza you’re only coughing, but while you’re about it you could go to the doctor(’s)

- być na dobrej/złej drodze to be on the right/wrong track

- chadzać a. chodzić własnymi drogami to go one’s own way, to be a lone wolf

- sprowadzić a. zwieść kogoś na złą drogę to lead sb astray

- zejść na złą drogę to stray from the straight and narrow

- zawrócić ze złej drogi to get back on the straight and narrow

- szukać drogi/znaleźć drogę do kogoś to try to find/to find a way of making contact with sb

- znaleźć się na rozstajnych drogach a. na rozstajach dróg to be at a crossroads

- komu w drogę, temu czas time to hit the road a. trail US pot.

- nie tędy droga we/you are off a. way off beam pot.; we/you are on the wrong track

- wstąpił do piekieł, po drodze mu było przysł. he couldn’t have gone a longer way round

- wszystkie drogi prowadzą do Rzymu przysł. all roads lead to Rome przysł.

- droga do serca mężczyzny wiedzie przez żołądek przysł. the way to a man’s heart is through his stomach przysł.

- gramy dzisiaj mecz we’re playing a game today

- gramy już trzeci set we are playing the third set

- graliśmy dzisiaj świetną koszykówkę pot. we played great basketball tonight

- (w) co gramy? pot. what’s trumps?

- gramy (w) piki pot. spades are trumps ⇒ zagrać

- grać w teatrze to act on stage

- grać u Altmana to appear in an Altman film

- grał postać księdza he played a priest

- role żeńskie grane przez mężczyzn female roles played by men

- świetnie grana sztuka a very well-acted play

- aktorzy grali fatalnie/świetnie the acting was terrible/great

- kto gra Bonda w „Goldeneye”? who plays Bond in ‘Goldeneye’? ⇒ zagrać

- grać głupka/niewiniątko to play the fool/the innocent

- grać przed kimś komedię to put on an act for sb

- grać rolę dobrego przyjaciela to play the good friend ⇒ zagrać

- grać rolę klasowego wesołka to be the classroom clown

- walory estetyczne grają drugorzędną rolę the aesthetic merit is of secondary importance

- największą rolę grają pieniądze money is the key factor

- pieniądze nie grają roli money is no object ⇒ zagrać

- gramy teraz „Sen nocy letniej” we are playing ‘A Midsummer Night’s Dream’

- nasz teatr często gra Szekspira our theatre often plays Shakespeare

- co dzisiaj grają w kinie? what’s on at the cinema?

- w Odeonie grają dzisiaj „Gwiezdne Wojny” ‘Star Wars’ is playing at the Odeon

- tego już nie grają it’s not playing any more

- często gracie Bacha? do you often play Bach? ⇒ zagrać

- w radiu bez przerwy grają tę piosenkę they play the song all the time on the radio

- grać w piłkę nożną/karty/szachy to play football/cards/chess

- dobrze grać w brydża/tenisa to be good at bridge/tennis

- grać w ataku/na bramce to play attack/(in) goal

- grać z kimś w tenisa to play tennis with sb

- grać na wyścigach to bet at the races, to put money on a. to play the horses

- grać na pieniądze to play for money

- grać o mistrzostwo to play for the title

- grać środkiem boiska to play down the centre

- grać skrzydłami to play down the wings

- grać w Bayernie/reprezentacji to play for Bayern/one’s country

- Real gra dziś z Barceloną Real takes on a. plays Barcelona today

- z kim dzisiaj gramy? who are we playing today?

- grasz z nami? do you want to play with us? ⇒ zagrać

- grać na skrzypcach/gitarze/fortepianie to play the violin/guitar/piano

- grać do tańca to play music for dancing

- grać na cztery ręce to play duets ⇒ zagrać

- w tle cicho grała muzyka some music was playing softly in the background

- radio grało na cały regulator the radio was going at full blast

- grający zegar a musical clock

- monotonne granie silnika the monotonous hum of an engine

- aż jej w piersiach a. płucach grało przen. she was panting and wheezing ⇒ zagrać

- telewizor gra na okrągło the TV is on all the time

- magnetofon nie chce grać the tape recorder is out of order

- grać na giełdzie to play the stock market ⇒ zagrać

- grać uczciwie to play fair

- gramy o wysoką stawkę we’re playing for high stakes ⇒ zagrać

- grać na czyichś emocjach to play on sb’s emotions

- politycy umiejętnie grający na uczuciach narodowych politicians who skilfully play on national sentiments ⇒ zagrać

- jej twarz grała tysiącem uczuć all sorts of emotions flickered across her face; ⇒ zagrać

- kolory grały w słońcu the colours danced in the sunlight ⇒ zagrać

- te kolory świetnie ze sobą grają the colours match perfectly

- psy grały w oddali the hounds were baying in the distance

- granie cietrzewi mating calls of black grouse ⇒ zagrać

■ grać na czas Sport to waste time

- grać na zwłokę to play for time

- w to mi graj! pot. it couldn’t be better!, I love it!

- konkurencji tylko w to graj our competitors would love it

- coś tu nie gra pot. something’s wrong here

- wszystko gra! pot. everything is shipshape! pot.

- co jest grane? pot. what’s going on?

- czas gra na naszą korzyść/niekorzyść time is on our side/we’re running out of time

* * *

* * *

biorę bierzesz

1. (= chwytać) take, pick up; brać coś od kogoś take sth from sb; brać coś palcami/widelcem pick sth up with one's fingers/with a fork; brać kogoś za rękę take sb by the hand; brać kogoś w ramiona take sb in one's arms; embrace sb; brać kogoś/coś na kolana place sb/sth on one's lap; weź dwa jajka i cztery łyżki cukru take two eggs and four spoonfuls of sugar; brać coś garściami take handfuls of sth; brać coś po kawałku take sth bit by bit; brać coś do kieszeni put sth in one's pocket; biorę cię za słowo I'll take you at your word; I'll hold you to your promise; brać coś na warsztat pot. start working on sth.

2. (= zabierać z sobą) take (out); brać kogoś na obiad take sb out for dinner; brać psa na spacer take the dog for a walk.

3. (= przyjmować na siebie) take (on), assume, accept; brać na siebie odpowiedzialność take l. assume responsibility (za kogoś/coś for sb/sth); brać coś na swoje barki l. ramiona przen. take sth on one's shoulders; brać coś na swoje sumienie feel responsible for sth.

4. (= podejmować) take up, accept; brać pracę w supermarkecie take up a job in a supermarket.

5. (= przyjmować, dostawać) take, receive, get; brać łapówki take bribes; brać pensję receive a salary; ile bierzesz miesięcznie? how much do you get a month?

6. (= nabywać) purchase, buy; brać coś na kredyt/na raty buy sth on credit/on an installment plan; biorę tę książkę I'll take this book.

7. (= wynajmować) take; brać w dzierżawę rent, lease; brać taksówkę take a taxi; brać pokój z widokiem na morze take a room with a view of the sea.

8. (= zdobywać siłą) take, capture, seize; brać zakładników/jeńców take hostages/prisoners; brać kogoś do niewoli take sb into captivity; take sb prisoner; brać kogoś w karby bring sb under control; brać kogoś w dwa ognie take sb from two sides; brać miasto siłą capture l. seize a town; brać kogoś na lep l. na plewy take sb for a ride.

9. (= kochać się z) make love to (sb); take (sb); brał ją podczas przechadzek he took her during walks; brać kogoś siłą rape sb.

10. (= ogarniać) bierze mnie ciekawość I'm getting curious; strach mnie bierze I'm getting scared; bierze mnie znużenie I'm getting tired; litość bierze, kiedy się na to patrzy it's a pitiful sight.

11. (= wykorzystywać jako źródło) take; brać przykład l. wzór z kogoś/czegoś take sb/sth as an example; brać pomysł z głowy come up with an idea; brać źródło l. początek originate.

12. (= zatrudniać, przyjmować) take (on), hire; brać gosposię hire a housekeeper; brać sobie pomocnika take an assistant; brać kogoś za żonę/męża take sb for one's (wedded) wife/husband.

13. (= przezwyciężać, pokonywać) take; brać zakręt zbyt ostro take a corner too fast; brać biegacza na ostatniej prostej overtake a runner on the final staightaway; koń bezbłędnie bierze przeszkody the horse takes fences faultlessly.

14. (= stosować dla zdrowia l. higieny) take; brać środki przeciwbólowe take painkillers; brać kąpiel/prysznic take a bath/a shower.

15. (uderzenie, atak) take, get, receive; brać baty/lanie get a whipping/a spanking; brać w skórę take a licking l. beating; brać za swoje be rewarded according to one's deserts; moje plany biorą w łeb my plans are coming to nothing.

16. (= uważać, poczytywać) take; brać coś za żart take sth as a joke; brać coś dosłownie/poważnie take sth literally/seriously; brać coś za punkt honoru take sth as a point of honor; brać coś do siebie take sth personally; za kogo mnie bierzesz? what do you take me for?; brać coś za dobrą monetę take sth at face value; biorą mnie często za mojego brata I'm often mistaken for my brother.

17. ( o rybie) bite, take (the bait).

18. ( w różnych utartych zwrotach) brać kurs na Nowy Jork set a course for New York; brać miarę take measurements; brać górę get the upper hand ( nad kimś over sb); brać rozpęd gain speed; brać odwet take revenge (na kimś/czymś on l. upon sb/sth); brać czyjąś stronę take sb's side; brać udział take part; be involved; participate ( w czymś in sth); brać ślub get married; brać coś na rozum pot. think sth through; brać pod uwagę l. pod rozwagę l. w rachubę take sth into consideration; brać coś do serca take sth to heart; brać nogi za pas take to one's heels; mróz bierze it's beginning to freeze; brać kogoś do galopu pot. spur sb on; get sb into (high) gear; diabli mnie biorą pot. it burns me up.

brotherhood, fellowship; brać myśliwska/aktorska fellow hunters/actors; brać szlachecka hist. gentry.

- na stole/kanapie/krześle on the table/sofa/chair

- na ścianie/drzwiach on the wall/door

- na Ziemi/Księżycu on the Earth/Moon

- na niebie in the sky

- na jeziorze/rzece on the lake/river

- na morzu at sea

- na zdjęciu/obrazie (jako temat) in a photo/picture

- na środku czegoś in the middle a. centre of sth

- na początku/końcu czegoś at the beginning/end of sth

- rana na nodze a wound on a a. in the leg

- mieć na sobie marynarkę/płaszcz to be wearing a jacket/coat

- nosiła pierścionek na małym palcu, a na szyi korale she had a ring on her little finger and beads (a)round her neck

- włóż płaszcz na sweter put your coat on over your sweater

- na stadionie at the stadium

- na korytarzu in the corridor

- na ulicy in the street, outside

- na ulicy Klonowej in a. on Klonowa Street

- na dworcu/przystanku autobusowym at the station/bus stop

- na staromiejskim rynku in the Old Town marketplace

- na wschodzie/południu in the East/South

- na Bliskim Wschodzie in the Middle East

- na Ukrainie/Węgrzech in (the) Ukraine/in Hungary

- na Śląsku/Mazowszu in Silesia/Mazovia

- na wyspie/Borneo on an island/in Borneo

- na wsi in the country

- na uniwersytecie at (the) university/in the university

- na wykładzie/przedstawieniu at a lecture/performance

- na górze/dole (wysokość) at the top/bottom; (w budynku) upstairs/downstairs

- na plażę/bagna to the beach/marshes

- na stację/salę operacyjną to the station/the operating theatre

- na Łotwę/Pomorze to Latvia/Pomerania

- na Sycylię/Krym to Sicily/the Crimea

- wyprawa na Mount Everest an expedition to Mount Everest

- wspinać się na Giewont to climb Giewont

- robotnicy wylegli na ulice workers took to the streets

- dostał się na uniwersytet/prawo he entered university a. was admitted to university/he entered the law department

- poszła na zebranie/koncert she went to a meeting/concert

- iść/skręcać na północ/wschód to go/turn north/east

- okna wychodzą na południe/na ogród the windows face south/look onto the garden

- na północ/wschód od czegoś to the north/east of sth

- na górę/dół (wyżej/niżej) up/down; (w budynku) upstairs/downstairs

- patrzeć na kogoś to look at sb

- postawić wazon na stół a. na stole to put a vase on the table

- ładować meble na ciężarówkę to load furniture onto a lorry

- przenosić się z miejsca na miejsce to move from place to place

- wyjechać na tydzień/dwa dni to go away for a week/two days

- na krótko for a bit a. a short while

- na zawsze forever, for ever

- muszę was na chwilę zostawić I’ll have to leave you for a moment

- ptaki odleciały na zimę the birds have flown off for the winter

- na pół godziny przed odlotem samolotu half an hour before the plane’s departure

- miałeś zrobić tłumaczenie na wczoraj you were supposed to finish the translation by yesterday

- przesuńmy zebranie na jutro let’s postpone the meeting till tomorrow

- masz przyjść na drugą/lunch you must come at two/for lunch

- jestem z nim umówiony na siedemnastą/na piątego stycznia I’m seeing him at 5 p.m./on January the fifth

- na tę okazję for the occasion

- sukienka na specjalne okazje a dress for special occasions

- zjeść coś na śniadanie/lunch to have a. eat sth for breakfast/lunch

- kupić komuś prezent na urodziny to buy sb a present for his/her birthday

- zaprosić kogoś na imieniny/wigilię to invite sb to one’s name day party/for Christmas Eve

- pójść na wesele/pogrzeb to go to a wedding/funeral

- pocałować/pomachać komuś na pożegnanie to kiss/wave sb goodbye

- policjanci na koniach policemen on horseback

- jechać na rowerze to cycle, to ride a bike

- latać na lotni to go hang-gliding

- jeździć na łyżwach/wrotkach to skate a. go skating/to (roller) skate a. go (roller) skating

- chodzić/stać na rękach to walk/stand on one’s hands

- skakać na jednej nodze to hop on one foot

- zjechał na nartach ze zbocza he skied down the slope

- dziecko poruszało się na pupie po całym pokoju the baby shuffled around the room on his/her bottom

- stolik na kółkach a table on a. with wheels

- pantofle na wysokim obcasie highheeled shoes

- pantofle na płaskim obcasie low-heeled shoes, flats US

- fotel/konik na biegunach a rocking chair/horse

- spodnie na szelkach/pasku trousers with braces/with a belt

- prowadzić psa na smyczy to lead a dog on a leash

- leżeć na brzuchu/plecach to lie on one’s stomach/back

- oprzeć się na łokciu/na lasce to lean on one’s elbow/a cane

- na komputerze/kalkulatorze on a computer/calculator

- pisać na maszynie to type, to write on a typewriter

- uszyć sukienkę na maszynie to machine(-sew) a dress

- grać na skrzypcach/fortepianie to play (on) the violin/piano

- zagrać jakąś melodię na skrzypcach/fortepianie to play a tune on the violin/piano

- robić na drutach to knit

- jajka na twardo/miękko hard-boiled/soft-boiled eggs

- usmażyć coś na maśle/oleju to fry sth in butter/oil

- ten rosół jest na wołowinie, nie na kurczaku this is beef broth, not chicken broth

- nalewka na wiśniach cherry brandy

- sprzedawać coś na sztuki/tuziny to sell sth by the piece/dozen

- kupić coś na raty to pay for sth by a. in instalments

- pomalować coś na niebiesko/zielono to paint sth blue/green

- ubierać się na biało/czarno to dress in white/black

- „podawać na zimno/gorąco” ‘serve cold/hot’

- zrobiła się na Marylin Monroe pot. she dolled herself up like Marylin Monroe pot.

- (ona) uczy się na piątki she always gets top marks

- mięso na befsztyki/zupę meat for steak/soup

- butelka na mleko a milk bottle

- materiał na sukienkę dress material

- stojak na buty a shoe rack

- syrop na kaszel cough syrup

- koncert na skrzypce i fortepian a concerto for violin and piano

- dom na sprzedaż a house for sale

- sztućce/stół na cztery osoby cutlery/a table for four (people)

- brała krople na serce she took drops for her heart

- nie mam już miejsca na książki I don’t have any more room for books

- na dokończenie tego mieliśmy tylko dwie godziny we only had two hours to finish it

- nie trać czasu na głupstwa don’t waste time on trifles

- brakuje pieniędzy na zasiłki there’s a shortage of money for benefits

- zabrali go do szpitala na operację they took him to hospital for an operation

- poszedł na egzamin he went to take a. went off for his exam

- idę do znajomych na brydża I’m going to my friends to play (some) bridge a. for a game of bridge

- umówmy się na piwo let’s meet for a beer

- muszę pójść na zakupy I have to do some a. go shopping

- na co chcesz pójść (do kina)? what (film) would you like to see?

- wybrać się na grzyby/ryby to go mushroom picking/fishing

- skoczył do wody jemu/jej na ratunek he jumped into the water to save him/her

- podarł spodnie na strzępy he tore his trousers to shreds

- wazon rozbił się na kawałki the vase smashed to pieces

- porąbał drewno na kawałki he chopped the wood into pieces

- pokrój mięso na plastry/kawałki cut the meat into slices/chunks

- gips strwardniał na kamień the plaster set as hard as rock

- przerobiła sukienkę na spódnicę she turned the dress into a skirt

- przebudowali piwnicę na sklep they converted the cellar into a shop

- rodzice wychowali go na uczciwego człowieka his parents brought him up to be an honest man

- na czyjąś prośbę/zaproszenie at sb’s request/invitation

- na czyjś rozkaz at sb’s order

- na widok kogoś/czegoś at the sight of sb/sth

- na dźwięk dzwonka wyskoczył z wanny at the sound of the bell he jumped out of the bath

- na myśl o tym zrobiło mu się słabo he felt faint at the (very) thought of it

- śledztwo rozpoczęto na wniosek poszkodowanego the investigation was opened at the request of the injured party

- na nasz apel zgłosiło się wielu ochotników many volunteers responded to our appeal

- oskarżeni utrzymują, że strzelali na rozkaz the accused claim that they were ordered to shoot

- chorować na grypę to be ill with flu

- przystanek na żądanie a request stop GB, a flagstop US

- dwa razy na tydzień/rok twice a week/year

- jeden student na dziesięciu one student in ten a. out of ten

- na jedno miejsce było sześciu kandydatów there were six candidates per place

- bieg na 100 metrów the 100 metres sprint

- głęboki/długi na sześć metrów six metres deep/long

- drzwi były otwarte na całą szerokość the door was wide open

- podszedłem do niego na odległość kilku kroków I came to within several steps of him

- poziom wody podniósł się na wysokość pierwszego piętra the level of the water rose up to the first floor

- jak na swoje lata, jest w doskonałej formie he’s in excellent form for his years

- jak na emeryta, ma spore dochody for a pensioner he has quite a large income

- pomidory, jak na krajowe, są znakomite for Polish tomatoes they’re delicious

- suma, jak na owe czasy, ogromna a huge sum for a. in those days a. times

- na ówczesne warunki (for) the way things were at the time; for the conditions prevailing at that time książk.

- na co? what for?

- na co ci ołówek? what do you need a pencil for?

- i na co wam to było? what did you have to do that for?

- na odwal (się) pot. a. na odpieprz (się) posp. [zrobiony, wykonany] any old how pot.

* * *

* * *

+ Loc.

1. ( miejsce) on, at, in ( często nie tłumaczony jako przyimek); na stole on the table; na ścianie on the wall; na górze/na dole up/down; at the top/bottom ( czegoś of sth); (= na piętrze/na parterze) upstairs/downstairs; na ulicy on the street; Br. in the street; na Siódmej Ulicy on Seventh Street; Br. in Seventh Street; na Pennsylvania Avenue pod numerem 10 Br. at 10 Pennsylvania Avenue; na Alasce/Litwie in Alaska/Lithuania; na deszczu (out) in the rain; na dworze (= na zewnątrz) outside, outdoors; na koniu on a horse, on horseback; na korytarzu in the corridor; na palcu/głowie on one's finger/head; mieć mnóstwo spraw na głowie przen. have a lot on one's mind l. shoulders; na początku/końcu czegoś at the beginning/end of sth; na polu in the field; na uniwersytecie/poczcie at the university/post office; na zachodzie in the west.

2. ( sytuacja) gdybym był na twoim miejscu if I were you, if I were in your shoes.

3. (= podczas) at, during, on; na zebraniu/koncercie at a meeting/concert; na wakacjach on vacation; Br. on holiday; na wycieczce on a trip l. excursion; spędzać czas na czytaniu spend one's time reading.

4. ( środek lokomocji) on; jechać na koniu ride (on) a horse; jeździć na nartach ski, go skiing; jeździć na rowerze ride (on) a bicycle, ride a bike.

5. ( ruch lub pozycja ciała) on; chodzić na rękach walk on one's hands; leżeć na boku lie on one's side; na nogach (t. przen. = w dobrej kondycji) on one's feet.

6. ( instrument) on; grać na skrzypcach/fortepianie play the violin/piano; grać melodię na fortepianie play a tune on the piano.

7. ( narzędzie) pisać na maszynie type, typewrite; robić na drutach knit.

8. ( precyzowanie znaczenia rzeczownika) buty na wysokich obcasach high-heeled shoes; ciasto na drożdżach yeast dough; nalewka na wiśniach cherry liqueur; koń na biegunach rocking horse.

9. (po czasownikach l. przymiotnikach) oszczędzać na czymś economize on sth; wprawiać się na czymś cut one's teeth on sth; wychowany na czymś brought up l. raised on sth.

+ Acc.

1. (kierunek l. cel) to, toward(s), on, upon ( często nie tłumaczony jako przyimek); na Alaskę/Litwę to Alaska/Lithuania; na stolicę (o celu marszu, operacji wojskowej) toward l. on the capital; na górę/na dół up/down; ( po schodach) upstairs/downstairs; na pocztę/dworzec kolejowy to the post office/railroad station; na ulicę (out) into the street; na zachód west, westward(s); wyjść na ulicę (euf. = zacząć uprawiać prostytucję) go on the streets.

2. (po czasownikach l. przymiotnikach) chory na głowę (pot. = szalony) sick in the head, brainsick; chorować l. cierpieć na coś suffer from sth; cieszyć się na coś look forward to sth; krzyczeć na kogoś shout at sb; patrzeć na kogoś/coś look at sb/sth; zanosi się na deszcz it's going to rain; zły na kogoś/coś angry at/with sb/sth.

3. ( stan) postawić kogoś na nogi przen. put sb on their feet (again).

4. ( okres) for; na chwilę for a moment, for a while; na miesiąc for a month.

5. (termin, wyznaczony czas) (dokładnie) na czas (right) on time; obiad będzie na piątą dinner will be (ready) at five; umówić się na środę agree to meet on Wednesday, schedule an appointment for Wednesday; wracam na Wielkanoc I'll be back l. returning for Easter; zrobię to na jutro I'll do it for tomorrow.

6. (napęd, zasilanie) silnik na benzynę gasoline engine; zegar na baterię battery-powered clock.

7. ( przeznaczenie) kosz na śmieci waste-paper basket; materiał na sukienkę dress material; koncert na fortepian muz. piano concerto; skrzynka na listy mailbox; Br. letter-box.

8. ( sposób) with, by; walczyć na miecze fight with swords; kupować na raty buy on installments; kupować/sprzedawać na sztuki buy/sell by the piece.

9. ( miara) 100 kilometrów na godzinę a hundred kilometers an hour/per hour; szeroki na dwa metry two meters wide; raz na rok once a year.

10. (przyczyna, bodziec) on, upon, at, to; co ty na to? what do you say?, what would you say to that?; na żądanie on demand; na czyjąś prośbę/czyjś rozkaz on l. at sb's request/order; na widok kogoś/czegoś at the sight of sb/sth; na wieść o wypadku upon the news of the accident; odpowiedzieć na pytanie answer a question.

11. ( podział) into, in; drzeć coś na kawałki tear sth into l. to pieces; dzielenie włosa na czworo przen. hair-splitting; dzielić/łamać/składać coś na pół divide/break/fold sth in half.

12. ( dzielenie liczb) sto na dziesięć one hundred (divided) by ten.

13. ( wymiary) pięć na dziesięć cali five by ten inches.

14. ( cel) to, for, into; być przyjętym na (Uniwersytet) Yale be accepted at l. by Yale (University); dostać się na wydział chemii get into the chemistry department; iść na przyjęcie/zebranie go to a party/meeting; iść na ryby go fishing; iść na spacer go for a walk; jechać na wycieczkę go on an excursion; wyskoczyć na miasto go out, go into town.

15. ( w utarych zwrotach) na dobitkę to crown it all, to top it (all) off, on top of all that; na domiar złego to make matters worse; na przykład for example, for instance; jak na złość ironically; na zakończenie finally; na złamanie karku at breakneck speed l. pace, helter-skelter.

16. ( w równoważnikach zdań) na pomoc! help!; na koń! mount up!; na zdrowie! ( toast) cheers!; ( odpowiedź na kichnięcie) bless you!

z przysłówkami, przymiotnikami i wyrazami nieodmiennymi

1. ( z nazwami kolorów) pomalować coś na biało paint sth white.

2. ( okres) for; na długo/krótko for a long/short time; na zawsze forever.

3. ( sposób) na czczo on an empty stomach; na leżąco lying (down), reclining, prone; jajko na twardo hard-boiled egg; na wznak on the back.

4. ( relacje przestrzenne) na zewnątrz (czegoś) outside (sth); na wprost (straight) on l. ahead; (= naprzeciw) opposite; na zachód/lewo ( o położeniu) to the west/left ( od czegoś of sth).

5. ( w utartych zwrotach) wszystko na nic/na próżno (it's) all for nothing/in vain.

aside; (= z drogi) out of the way, away; odłożyć na bok t. przen. put ( sth) to one side l. aside, set ( sth) aside; żarty na bok (= mówiąc serio) (all) joking l. kidding aside; Br. joking apart.

- negatywy filmów kolorowych colour negatives

- wywołać negatyw to develop a negative

- zrobić odbitki z negatywu to develop a set of prints from a negative

- każda sytuacja ma swoje pozytywy i negatywy each situation has its advantages and disadvantages

- nie można wszędzie widzieć tylko samych negatywów you can’t always see only the negative side

* * *

* * *

1. fot. negative.

2. techn. negative mold.

3. paleont. mold.

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

* * *

1. (= przeciwległy) opposite; po przeciwnej stronie czegoś on the other side of sth; w przeciwną stronę in the opposite direction; wiatr przeciwny headwind; płeć przeciwna opposite sex.

2. (= sprzeczny) contrary, opposite; ( poglądy) opposing, different, contrary; jestem przeciwnego zdania I hold a different opinion; coś wręcz przeciwnego quite the reverse l. opposite; w przeciwnym razie or else, otherwise.

3. (= wrogi) antagonistic, hostile, opposed ( czemuś to l. towards sth); ( o drużynie) rival, competing; (o obozie, stronie) opposing, conflicting; (segregacji rasowej, projektowi) against, opposed to, anti-; zdecydowanie przeciwny czemuś dead set against sth; być czemuś przeciwnym oppose sth, be against sth; nie byłbym temu przeciwny I wouldn't mind it, I wouldn't have anything against it.

- urozmaicony/malowniczy/bajeczny widok a varied/picturesque/fabulous view

- pokój z widokiem na morze a room with a view of a. over the sea

- z tarasu roztacza się wspaniały widok there’s a superb view from the terrace

- widok z boku/przodu/tyłu a side/front/rear view

- widok z lotu ptaka a bird’s eye view

- przedstawiać sobą żałosny widok to be a pathetic sight

- nie znosiła widoku krwi she hated the sight of blood

- peszyła się na sam jego widok seeing him was enough for her to lose countenance

- tęsknić za widokiem rodzinnego domu to long for the sight of home

- na widok czegoś/kogoś at the sight of sth/sb

- przerażenie na widok wypadku terror at the sight of an accident

- ucieszył się na widok przyjaciela he was glad to see his friend

- widoki na awans promotion prospects

- widoki na mieszkanie są niewielkie the chances of getting a flat are small

- widoki na przyszłość prospects for the future

- otwierają się przed nim widoki dalszej nauki prospects of further learning are opening up for him

■ po a. za widoku pot. till it’s light

- być na widoku pot. to be in view

- mieć coś na widoku pot. (upatrzyć) to have one’s eye on sth; (mieć na celu) to have sth (with)in one’s sights, to set one’s sights on sth

- mieć kogoś na widoku pot. to keep one’s eyes on sb

- napawać a. paść oczy widokiem czegoś to feast one’s eyes on sth

- wystawić coś na widok publiczny to bring sth into the limelight

* * *

* * *

1. view, prospect ( na coś of sth); widok z lotu ptaka bird's-eye view; widok na morze view of the sea; pokój z widokiem na góry room with a view of the mountains; wystawić coś na widok publiczny put sth on display; mieć coś na widoku (= w planach) have sth in view.

2. (= scena, rzecz do oglądania) sight, scene; co za widok! what a sight!; nieciekawy widok not a pretty sight; przykry/przerażający widok sore/appalling sight; widok wart zobaczenia sight worth seeing; ujrzałem znajomy widok I saw a familiar scene.

3. (= pojawienie się w polu widzenia) sight (kogoś/czegoś of sb/sth); nie cierpię widoku tego domu I hate the sight of this house; uciekłem na jego widok I ran away at the sight of him.

4. mal. (= pejzaż) landscape.

5. pl. (= perspektywy, szanse) prospects, chance, expectation ( na coś of sth); widoki na błyskotliwą karierę prospects of a brilliant career; marne widoki na powodzenie poor chance of success.

* * *

- dzę -dzisz

1. (= spostrzegać) see (że... (that)...); notice (że... that...); catch sight of (sb l. sth); arch. espy; widzę jak przez mgłę I see as if through a mist; widzieć kogoś/coś kątem oka see sb/sth out of the corner of one's eye; widziałem już ten film I've seen this film before; widziałem jakiś błysk w ciemnościach I saw l. caught sight of a flash in the dark; nie chcę cię więcej widzieć na oczy! I don't want to set eyes on you again; nikogo tam nie widziałem I didn't see l. notice anyone there; widziałem to na własne oczy I saw it with my own eyes; widzieć coś jak na dłoni see sth plainly; widzieć coś w ciemnych barwach see sth in dark colors; jak widzę, posprzątaliście pokój I can see you've tidied up the room; nic nie widzę I can't see anything; nie widzieć na jedno oko I'm blind in one eye; on świata poza nią nie widzi he only has eyes for her; to oszust, jakiego świat nie widział he's a crook whose like the world hasn't seen; tyle go widzieli that was the last they saw of him; co widzę! what do I see?; kogóż to widzę! is it you I see?; kto widział takie rzeczy! who ever saw such a thing?; sam widzisz you can see for youself.

2. (= spotykać) see (sb) ( w sprawie czegoś about sth); miło mi znów cię widzieć (it's) nice to see you again; szef chce cię widzieć w sprawie tej umowy the boss wants to see you about that contract.

3. (= wyobrażać sobie) see, visualize; nie widzę siebie w roli ojca I can't visualize myself as a father.

4. widzieć w kimś coś l. widzieć kogoś jako coś view sb as sth; look on l. upon sb as sth; wszyscy widzą w nim bohatera they all look on him as a hero.

5. (= pojmować, rozumieć) see, understand; a widzisz! there you are!; nie widzę w tym nic śmiesznego I fail to see the funny side of it; czy nie widzisz, że miałem rację? can't you see I was right?; wreszcie widzę, co masz na myśli at last I see what you mean.

1. (= oglądać siebie samego) see o.s.; widzę się w lustrze I see myself in the mirror.

2. (= dostrzegać się nawzajem) see one another l. each other.

3. (= wyobrażać sobie coś na własny temat) see o.s., fancy o.s. (czymś l. jako coś as sth); widział się laureatem Nagrody Nobla he fancied himself as a Nobel Prize winner.

4. (= dostrzegać się nawzajem) see one another l. each other; nie widzieli się w tłumie they couldn't see each other in the crowd.

5. pot. (= podobać się) like; jak ci się widzi moja marynarka? how do you like my jacket?

6. (= spotkać się) see, meet ( z kimś sb) ( w sprawie czegoś about sth) ( żeby coś zrobić in order to do sth); muszę się widzieć w tej sprawie z moim prawnikiem I have to see my lawyer about it.

- postawić a. wznieść a. zbudować barykadę to set up a. erect a. construct a barricade

- barykada z książek utrudniała dostęp do okna przen. a pile of books barred access to the window

- iść a. pójść na barykady to man the barricades

- „na barykady!” ‘man the barricades!’

- stanąć po drugiej a. przeciwnej stronie barykady przen. to go over to the other camp

- być/walczyć po przeciwnej stronie barykady przen. to be/fight on the other side

- przednie/tylne nogi front legs a. forelegs/hind legs

- złamać nogę to break one’s leg

- skręcić nogę w kostce to sprain one’s ankle

- założyć nogę na nogę to cross one’s legs

- siedzieć ze skrzyżowanymi nogami to sit cross-legged

- chwiać się na nogach to stagger

- ledwo a. z trudem trzymać się na nogach to be about to collapse

- trzymać a. utrzymywać się na nogach to keep one’s balance

- nie zdołał a. nie umiał utrzymać się na nogach he lost his balance

- nogi ugięły się pode mną/pod nią I/she went weak at the knees

- iksowate nogi a. nogi w iks knock knees

- mieć iksowate nogi to be knock-kneed

- palce u nóg toes

- deptać komuś po nogach w tańcu to tread a. step on sb’s toes while dancing

- powłóczyć nogami to drag one’s feet

- stolik/taboret na trzech nogach a three-legged table/stool

- stół na jednej a. o jednej nodze a pedestal table

- zawsze byłem noga z matmy I’ve always been a duffer at maths

- postąpił jak noga he blew it pot.

- □ noga wykroczna Sport back leg

- noga wypadowa Sport leading foot

■ do góry nogami topsy-turvy, upside down

- świat przewrócony do góry nogami a topsy-turvy world

- przewrócić wszystko do góry nogami to turn everything upside down

- noga! a. do nogi! (do psa) heel!

- chodzić przy nodze a. za nogą [pies] to walk a. follow at a. to heel

- do nogi a. co do nogi to the last person

- wystrzelali wszystkich co do nogi they wiped out all of them

- na drugą nogę! pot. let’s drink another one

- na jednej nodze on a. at the double

- w nogach łóżka a. posłania at the foot of the bed

- w nogę [iść, maszerować] in step

- w nogi! run for it!

- dać nogę pot. to leg it pot.

- dali nogę z ostatniej lekcji they bunked off GB pot. a. played hook(e)y from US pot. the last period

- trzecia noga pot., żart. a walking stick

- wziąć nogi za pas to take to one’s heels

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist a. oppose sth

- być cały dzień a. nieustannie na nogach to be on the go every minute of the day a. without a break

- być jedną nogą w grobie a. na tamtym świecie to be at death’s door, to be on one’s last legs; to have one foot in the grave pot., żart.

- być na ostatnich nogach pot. to be worn to a frazzle pot.

- robić coś na ostatnich nogach to do sth with one’s last strength

- być od świtu a od rana na nogach pot. to be on the run since first light

- iść a. wlec się noga za nogą to drag one’s feet

- iść w nogi [alkohol] to make walking difficult

- lecieć a. padać a. walić się z nóg to be collapsing from exhaustion; to be ready to drop pot.

- ledwo powłóczyć nogami a. wlec nogi za sobą to be on one’s last legs

- (ze zmęczenia) ledwo a. z trudem trzymał się na nogach (being so tired) he could barely stand

- mieć dobre nogi to be a good walker

- nakryć się nogami pot. to fall (down) on one’s back

- nie móc ruszyć ręką, ani nogą to be too tired to stir

- padać a. rzucać się komuś do nóg (na znak czci, wdzięczności) to fall a. drop a. sink to one’s knees before sb; (na znak pokory, oddania) to bend a. bow the a. one’s knee to sb

- podciąć komuś nogi [silne wrażenia, emocje] to make sb weak at the knees; (spowodować upadek) to trip sb (up)

- podstawić komuś nogę (spowodować upadek) to trip sb (up); (zaszkodzić) to trip sb up

- porwać się a. zerwać się a. skoczyć na równe nogi to jump a. leap to one’s feet

- postawić kogoś na nogi (finansowo) to provide sb with a firm financial footing; (zdrowotnie) to make sb feel good again

- schodzić a. uchodzić nogi do kolan to be exhausted by walking

- stanąć mocno na nogach (zdrowotnie) to be back on one’s feet; (finansowo) to establish oneself on a firm financial footing

- stanąć na własnych nogach to stand on one’s own (two) feet

- ściąć a. zwalić a. zbić kogoś z nóg (pozytywnie) to sweep sb off their feet; (negatywnie) to knock sb off their feet

- tracić grunt pod nogami (w konfliktowej sytuacji) to lose ground

- traktować kogoś per noga a. per nogam to treat sb in a scornful way

- wstać lewą nogą pot., żart. to get out of bed on the wrong side

- wyciągać nogi pot. (iść szybciej) to walk with long strides

- wyciągnąć nogi pot. (umrzeć) to cash in one’s chips pot., to turn up one’s toes pot.

- zmienić nogę to fall into step

- zmylić nogę to break step

- jesteśmy już/jeszcze jedną nogą na wakacjach our thoughts are already/still on holidays

- jesteś tu z nami tylko jedną nogą you’re here with us merely physically but your thoughts are elsewhere

- moja/jego noga więcej tu nie postanie I/he will never set foot in this place again

- noga się mu/mi powinęła his/my luck has run out

- nogi mu/jej odjęło przest. his/her legs are paralysed

- nogi odmawiają mi posłuszeństwa my legs fail me

- nogi same ją/jego niosą she/he walks effortlessly

- nogi wrosły jej w ziemię she was petrified

- wyjść a. wyjechać skądś nogami do przodu pot. (umrzeć) to turn up one’s toes

- ziemia a. grunt usuwa mi/nam się spod nóg I am/we are finding myself/ourselves in a precarious situation

- żywa noga stąd nie ujdzie no one will get out of here alive

- kłamstwo ma krótkie nogi przysł. (the) truth will out przysł.

- kto nie ma w głowie, ten ma w nogach pot. forgetful people waste more time

- ręka rękę myje, noga nogę wspiera przysł. you scratch my back and I’ll scratch yours przysł.